Публикация этикасы

Journal of Central Asian Studies журналы Жариялану этикасы комитеті (COPE) және Elsevier's Publishing Ethics Resource Kit (PERK) белгілеген ұсыныстар мен этикалық стандарттарды ұстанады. Біз жариялау этикасының ең жоғары стандарттарын сақтауға тырысамыз және академиялық жазбаның тұтастығын сақтау үшін барлық қажетті шараларды қабылдаймыз. Principles of Transparency and Best Practice in Scholarly Publishing (Version 4.0; September 15, 2022) ережелеріне сәйкес біз ғылыми жариялаудағы ең соңғы үздік тәжірибелерді көрсету үшін веб-сайтымыз бен редакциялық саясатымызды үздіксіз жаңартып отырамыз.

Авторлық үлес қосу

Қолжазбада тізімделген барлық авторлар қолжазбаның тұжырымдамасын, деректер жинауын, дизайнын, талдауын, орындалуын немесе интерпретациясын қоса алғанда, зерттеуге елеулі үлес қосқан болуы керек. Қолжазбаны жіберген кезде авторлар барлық бірлескен авторларды және кез келген басқа үлес қосушыларды анықтауы керек. Авторлар өз үлестерін Contributor Roles Taxonomy (CRediT) арқылы көрсетуі керек. Сондай-ақ, барлық авторлар қолжазбаның соңғы нұсқасын жарияламастан бұрын бекітуі керек. Қолжазба тапсырылғаннан кейін авторлыққа енгізілген өзгерістер (қосу, алып тастау немесе орнымен ауыстыру) тек жарамды негіздеме болған жағдайда ғана қарастырылады және барлық авторлар мен редакцияның жазбаша келісімін талап етеді. Қабылданғаннан кейін ешқандай өзгерістерге жол берілмейді.

Плагиатқа және иемденуге тексеру

Барлық ұсынылған қолжазбалар плагиатты анықтау жүйесі (StrikePlagiarism) арқылы түпнұсқалығы тексеріледі. Тек түпнұсқалық көрсеткіші кемінде 80% болатын қолжазбалар рецензиялауға жіберіледі. Ұсынылған материалдар бұрын жарияланған материалдардың аударылған немесе жеңіл бейімделген нұсқаларынан тұрмауы керек.
Журнал талаптарына сай келмейтін немесе плагиат бойынша түпнұсқалығы жеткіліксіз деп танылған қолжазбалар қабылданбайды және тиісті авторға қайтарылады.
Авторлар барлық дереккөздерді, соның ішінде мақалаларды, заңды ережелерді, дәйексөздерді немесе басқа зерттеушілердің мәлімдемелерін тиісті түрде сілтеме жасап көрсетуі керек.
Плагиатты анықтауды айналып өту үшін толтырғыш сөздерді енгізу, мәтінді өзгерту немесе әріптерді таңбалармен ауыстыру сияқты әдістерді қолдануға қатаң тыйым салынады. Егер мұндай тәжірибелер анықталса, қолжазба рецензиялаусыз кері қайтарылады.

Қаржыландыру

Қолжазбада барлық авторлар авторлық емес тұлғалардан алған қаржылық жарналарды немесе басқа қолдауларды, сондай-ақ кез келген алғыстарын көрсетуі керек.

ЖИ қолдану

Авторлар өз жұмыстарының мазмұнына ЖИ құралдарын қолжазбаның авторы немесе бірлескен авторы ретінде көрсете алмайды, өйткені бұл құралдар авторлық талаптарға сәйкес келмейді және қолжазба үшін жауапкершілікті өз мойнына ала алмайды. Толығымен немесе жартылай ЖИ құралдарымен жасалған қолжазбалар жариялауға қарастырылмайды. Плагиат жүйесімен анықталған жасанды интеллект үлесінің ең жоғары коэффициенті <16% құрайды.
Авторлар жасанды интеллект технологияларын (мысалы, грамматиканы түзету, тілдік редакциялау, деректерді визуализациялау, сілтемелерді пішімдеу) шектеулі, ашық және шығармашылық емес мақсаттарда қолдана алады. ЖИ кез келген қолданылуы қолжазбада ашық түрде көрсетілуі тиіс, бұл, мүмкіндігінше, ескертпеде немесе арнайы бөлімде (мысалы, "Алғы сөз" немесе "Әдістер") берілуі қажет. Авторлар ЖИ көмегімен жасалған барлық мазмұнның, соның ішінде дәйексөздер мен деректердің қысқаша мазмұнының дұрыстығын өздері тексеріп, толық жауапкершілікті өз мойнына алуы тиіс.
Рецензенттерге шолу процесінде қолжазбаның кез келген бөлігін ЖИ құралдарына жүктеуге немесе енгізуге қатаң тыйым салынады. Олар қолжазбаның мазмұнын жасау, қорытындылау немесе бағалау үшін ЖИ жүйелерін пайдаланбауы керек. Адамның сыни бағалауынсыз ЖИ құралдарымен жасалған деп танылған шолулар қабылданбайды.
Ескерту: Жасанды интеллект дамуына байланысты бұл саясат уақтылы қайта қаралып отырады.

Деректерді жасау және бұрмалау

Авторлар деректерді бұрмалаумен, фальсификациямен немесе дәйексөздерді манипулиялаумен айналыспауы керек. Мәтінде келтірілген барлық дереккөздер негізделген, тексерілген және дәл болуы тиіс. Қолжазбадағы мәліметтердің дұрыстығы үшін авторлар жауапты.

Коммерциялық қолжазба қызметтері

Журнал жарияланымға кепілдік беретін, қолжазбаларды ұсыну қызметтерін көрсететін немесе этикаға жат қолжазба дайындау тәжірибелерін (paper mills, ghostwriting) қолданатын коммерциялық агенттіктермен немесе үшінші тараптармен ынтымақтаспайды және оларды қолдамайды. 
Қолжазбалар авторлар тарапынан тікелей ұсынылуы тиіс және авторлар өз жұмыстарының мазмұнына, түпнұсқалығына және ғылыми адалдығына толық жауапты болып табылады. Тілдік редакциялау немесе техникалық қолдау көрсету сияқты қызметтерді тиісті түрде көрсетіле отырып пайдалануға рұқсат етіледі. 

Деректермен бөлісу және қайта өндіру мүмкіндігі

Journal of Central Asian Studies авторларға қайта өндіру мүмкіндігі үшін деректер мен аналитикалық материалдармен бөлісуді ұсынады. Авторлар оқырмандарға қолжетімділік шарттар туралы хабардар ету үшін Деректердің қолжетімділігі туралы мәлімдемені қоса алады. Сезімтал немесе құпия деректер қолжетімді болмауы мүмкін.

Мүдделер қақтығыстары

Журналға жіберген авторлар басылымның объективтілігіне немесе тұтастығына нұқсан келтіруі мүмкін мүдделер қақтығысының кез келген ықтималдығы туралы редакция командасын хабардар етеді. Мүдделер қақтығысы – қолжазбаны қарау процесіне немесе жариялауға әсер ететін кез келген жағдай. Авторлар да, рецензенттер де қаржылық, кәсіби, келісім-шарттық, жеке немесе басқа да мүдделер қақтығысы бар деп күдіктенсе, редакцияны хабардар етуі қажет.

Этикалық бақылау

Адамдар немесе жануарлардың қатысуымен жүргізілетін зерттеулер этикалық мақұлдауға ие болуы керек және авторлар мақаласын жіберген кезде осының дәлелін ұсынуы қажет. Сұхбат немесе сауалнамаларды қамтитын зерттеулер үшін қатысу ерікті болуы керек және барлық қатысушылардан хабардар келісім алынуы тиіс. Институционалдық этика комитетінің мақұлдауын алған кез келген зерттеу мұны анық көрсетуі және растайтын құжаттарды ұсынуы керек. Журнал адам немесе жануарларды зерттеуде этикалық емес әрекеттер негізінде қолжазбаны қабылдамауы мүмкін.

Зияткерлік меншік

Авторлар осы журналда жарияланған жұмыстарының толық авторлық құқығын сақтайды. Қолжазбаны ұсыну арқылы авторлар жұмыстың түпнұсқа екенін, оны жариялауға қажетті құқықтарға ие екенін және үшінші тарап құқықтарының бұзылмағанын растайды.
Жарияланымды қабылдау арқылы авторлар журналға мақаланы Creative Commons Attribution (CC BY) лицензиясы бойынша жариялауға және таратуға эксклюзивті емес лицензия береді. Бұған мақаланы журналдың веб-сайтында жариялау, мақаланы индекстеу қызметтерінде, мұрағаттық репозиторийлерде және ғылыми платформаларда сақтау және бөлісу, сондай-ақ жұмысты академиялық және әлеуметтік арналар арқылы насихаттау құқығы кіреді.
Авторлар тиісті нұсқаумен қолжазбасының алғашқы нәтижелерін конференцияларда ұсына алады немесе зерттеу тезисінің бөліктерін қоса алады. Жарияланғаннан кейін, авторлар жұмысқа дұрыс сілтеме жасап, журналдың веб-сайтына сілтеме қосқан жағдайда, мақалаларын жеке веб-сайттарында, репозиторийлерде немесе академиялық желілік платформаларда жариялай алады.

Шағымдар мен апелляциялар

Зерттеу этикасына, журнал ұжымына, редакциялық алқаға немесе баспаға қатысты кез келген шағымдар мен апелляциялар электронды түрде ca_journal@kisi.kz электрондық поштасына немесе қағаз түрінде мына мекенжайға жіберіледі: Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты, Бейбітшілік 4, Астана, 010000. Шағымда мәселенің егжей-тегжейлі ақпараты расталған құжаттармен бірге қамтылуы тиіс. Жауапты редактор барлық шағымдар мен өтініштерді қабылдайды және тіркейді. Бас редактор, бас соредактор және редакциялық кеңестің тәуелсіз мүшесі редакциялық шешімдерге шағымдарды қарайды. Редакциялық деңгейде шешілмейтін этикалық мәселелерді баспагердің этикалық комитеті қарайды. Өтініш негізінде қозғалған әкімшілік рәсімнің мерзімі ол келіп түскен күннен бастап 15 жұмыс күнін құрайды. Көрсетілген мерзім баспа басшысының дәлелді шешімімен 30 жұмыс күніне дейін ұзартылуы мүмкін.
Автор тарапынан орынсыз мінез-құлық немесе этикалық нормаларды бұзумен байланысты теріс қылық анықталған жағдайда, редакциялық топ жиналып, Жарияланым этикасы жөніндегі комитеттің (COPE) ұсыныстарына сәйкес шара қолданады.

Авторлардың міндеттері:

  • Авторлар өз жұмыстарының түпнұсқа, дәл және танылған этикалық стандарттарға сәйкес жүргізілуін қамтамасыз етуі тиіс.
  • Авторлар барлық дереккөздердің тиісті түрде сілтеме жасалғанын, тексерілгенін және негізделгенін қамтамасыз етуі тиіс.
  • Авторлар қолжазбада барлық мүдделер қақтығысын, қаржыландыру көздерін, бірлескен авторлардың үлестерін және ЖИ құралдарын пайдаланса ашып көрсетуі тиіс.
  • Авторлар өз зерттеулерінің дәлдігі мен тұтастығы үшін жауапты болады және түзетулер, нақтылаулар немесе кері қайтарулар қажет болған жағдайда редакциямен ынтымақтасуы тиіс.
  • Авторлардан Жарияланым этикасы жөніндегі комитет (COPE) ұсынған этикалық стандарттарды сақтау күтіледі.

Рецензенттердің міндеттері:

  • Рецензент шолуға алынған барлық материалдарды құпия деп санауы тиіс. Олар жарияланбаған мазмұнды үшінші тараптармен талқыламауы немесе шолу процесінде алынған кез келген ақпаратты жеке пайдасы үшін пайдаланбауы керек.
  • Рецензенттерге қолжазбаның мазмұнын жасау, қорытындылау немесе бағалау үшін ЖИ құралдарын пайдалануға қатаң тыйым салынады.
  • Рецензент редактор белгілеген мерзімде олардың ғылыми және кәсіби мүдделеріне сәйкес келетін қолжазбаларды өз еркімен қарауға келіседі.
  • Рецензент шешім қабылдау процесінде шешуші рөл атқарады және қолжазбаны объективті және уақтылы қарауды қамтамасыз ету арқылы қолжазбаның сапасын жақсартуға көмектеседі. Оларға дұшпандық, өшпенділік, жала жабу немесе қорлайтын пікірлер айту арқылы аулақ болу керек.
  • Пікірлер нақты және конструктивті түрде берілуі керек, дәлелдермен және қажет болған жағдайда тиісті сілтемелермен расталуы керек.
  • Рецензент кез келген ықтимал мүдделер қақтығысын ашып көрсетуі керек.
  • Егер рецензент қолжазбадағы қателерді, плагиат жағдайларын немесе автордың кез келген әдепсіз әрекетін анықтаса, олар бұл туралы редакцияға дереу хабарлауы керек.

Редакторлардың міндеттері:

  • Редакторлар қолжазбалардың әділ және нәсіліне, жынысына, жыныстық бағдарына, діни сеніміне немесе ұлтына байланысты кемсітусіз бағалануын қамтамасыз етуі керек.
  • Редакторлар барлық жіберілген қолжазбалардың барлық редакциялық процесс барысында құпиялылығын сақтауы және авторлардың да, рецензенттердің де анонимділігін қорғауы керек.
  • Редакторлар қолжазбаларды бағалау үшін рецензенттерді тиімді таңдауға жауапты.
  • Редакторлар қолжазбаларды қабылдау немесе қабылдамау туралы шешімді тек олардың сапасына, түпнұсқалығына, анықтығына, маңыздылығына, редакциялық саясатты ұстануына және журналдың мақсаттары мен көлеміне сәйкестігіне қарай қабылдайды.
  • Редакторлар коммерциялық мүдделер немесе саясаттар олардың жариялау шешімдеріне әсер етпейтініне көз жеткізеді.
  • Редакторлар журналдың жарияланымының уақыты мен жиілігін сақтауға жауапты.
  • Редакторлар ықтимал мүдделер қақтығысын ашып көрсетуі және қажет болған жағдайда шешім қабылдаудан бас тартуы керек.

Жарияланымнан кейінгі шолу және талқылау

Journal of Central Asian Studies журналының редакциялық тобы жарияланған зерттеулердің тұтастығы мен сапасын қамтамасыз ету үшін мерзімді түрде жарияланымнан кейінгі шолулар жүргізеді. Сонымен бірге, редакторға хаттар және жарияланған жұмыстарға түсініктемелер жіберуге шақырамыз. Бұл материалдардың өзектілігі мен ғылыми құндылығын қамтамасыз ету үшін олар сарапшылардың шолуынан өтеді.

Түзету және кері қайтарып алу процедурасы

Редакция зерттеу деректерінің ғылыми қоғамдастық үшін маңыздылығын мойындай отырып, тұтастығы мен толықтығын бағалайды. Біз журналдың электронды мұрағатының сенімділігін қамтамасыз ету үшін жоғары стандарттарды ұстанамыз.
Қателік немесе дәлсіздік анықталған жағдайда, автор немесе кез келген оқырман басылымды түзету немесе қажет болған жағдайда қайтарып алу үшін редакцияға дереу хабарлауы керек. Көтерілген мәселелерді мұқият қарастырғаннан кейін редакция кез келген редакциялық шешім қабылдамас бұрын тиісті автормен байланысады.
Егер редакция мәселелнің қателік екенін анықтаса, қателік туралы хабарлама жарияланады және тиісті түзету Crossmark арқылы енгізіледі. Зерттеу тұтастығына, деректерді түсіндіруге немесе зерттеу қорытындыларына әсер етпейтін шағын қателіктер мен орфографиялар ғана түзету ретінде қарастырылады. 

Редакция келесі жағдайларда COPE нұсқауларына сәйкес мақаланы кері қайтарып алуды қарастыруы мүмкін:

  • Дәлелдемелер жарияланған деректердің сенімсіздігін көрсетеді, бұл дұрыс емес әрекеттерге (мысалы, ойдан шығару, бұрмалау) немесе байқаусызда жіберілген қателіктерге (ақаулы есептеулер немесе эксперименттер) байланысты.
  • Зерттеу нәтижелері бұрын басқа жерде тиісті сілтемесіз, рұқсатсыз немесе негіздемесіз жарияланған (қайталанатын жарияланым).
  • Авторлық құқықты бұзу немесе плагиат анықталды.
  • Этикалық емес зерттеу тәжірибелері расталды.
  • Мақалада қажетті рұқсатсыз құпия немесе шектеулі материалдар бар.
  • Мақала бұзылған, манипуляцияланған немесе басқаша жарамсыз сараптамалық шолу процесінен кейін жарияланған.
  • Автор жұмысты түсіндіруге немесе рецензенттердің ұсыныстарына әсер етуі мүмкін мүдделер қақтығысын ашпаған.

Кері қайтарып алынған мақала журналдың сайтында қолжетімді болып қалады және мақала тақырыбының басында "[КЕРІ ҚАЙТАРЫЛДЫ]" сөзі және қайтарып алу себептері түсіндіріледі. Мақаланың PDF файлы "КЕРІ ҚАЙТАРЫЛҒАН" су белгісі бар нұсқасымен ауыстырылады. Баспа және онлайн түріндегі дұрыстығын қамтамасыз ету үшін келесі шығарылымда жаңа DOI бар ресми қайтарып алу туралы хабарлама жарияланады. 
Ерекше жағдайларда мақала журналдың веб-сайтынан толығымен алынып тасталуы мүмкін, мысалы, егер бас тарту зияткерлік меншік құқықтарын немесе құпиялылық құқықтарын бұзудан, құпия мазмұнды қосудан немесе соттың немесе үкіметтің міндетті бұйрығынан туындаса. Бас тарту және кері қайтарып алу туралы мәліметтер журнал индекстелген барлық дерекқорларға хабарланады.
Журнал кері қайтарып алу немесе түзетуге қатысты шешімдеріне шағымдарды тек көтерілген мәселелерді тікелей қамтитын жаңа ақпарат немесе деректер ұсынылған жағдайда ғана қарастырады. Апелляцияларды баспагердің этика жөніндегі комитеті қарайды. Апелляцияларға қатысты барлық шешімдер түпкілікті болып табылады және басқа ешқандай шағымдар қарастырылмайды.

 

 

Соңғы рет жаңартылуы: 2026-03-19