На перепутье климатических вызовов: потенциал «зеленой» энергетики как основа устойчивого развития Таджикистана

Авторы


DOI:

https://doi.org/10.52536/3006-807X.2026-1.006

Ключевые слова:

Таджикистан, изменение климата, зеленая энергия, гидроэнергетика, ледники, энергетическая безопасность, устойчивое развитие, Центральная Азия

Аннотация

В данной статье рассматривается двойная проблема, стоящая перед Таджикистаном: значительная климатическая уязвимость и существенный потенциал возобновляемой энергетики. Изменение климата, проявляющееся в ускоренном таянии ледников и гидрологической нестабильности, представляет прямую угрозу социально-экономической стабильности страны. В то же время Таджикистан обладает огромными неиспользованными ресурсами гидроэнергетики, солнечной и ветровой энергии, которые могли бы стать основой для устойчивого развития. На основе анализа национальных политических документов, научной литературы и международных отчетов в данном исследовании определены критические финансовые, технологические и институциональные барьеры на пути перехода к «зеленой» энергетике. Предлагаются стратегические направления, включая региональную энергетическую интеграцию, модернизацию сельского хозяйства с учетом климатической устойчивости и активизацию мобилизации международных инвестиций. В статье утверждается, что структурированный переход к возобновляемым источникам энергии представляет собой не только важнейшую стратегию адаптации к изменению климата, но и уникальную возможность для долгосрочной энергетической безопасности и экономической трансформации. Реализация этого потенциала требует последовательной реализации политики, развития человеческого капитала и укрепления международного сотрудничества. Успех позволит Таджикистану занять лидирующие позиции в регионе в области устойчивого развития, одновременно смягчая последствия глобального потепления.

Биография автора

  • Маъруф Хамидов, Алтайский государственный университет, Российская Федерация

    Аспирант кафедры всеобщей истории и международных отношений, Институт истории и международных отношений, Алтайский государственный университет (Барнаул, Россия); Аналитик в ООО «Сардор-2008», (Душанбе, Таджикистан). 

Библиографические ссылки

Akhrorova, A. D., Boboev, F. D., & Saidova, Sh. N. (2016). Gidroenergeticheskiy potentisial Tadzhikistana i effektivnost' yego ispol'zovaniya [Hydropower potential of Tajikistan and efficiency of its use]. Vestnik Tadzhikskogo tekhnicheskogo universiteta. Seriya inzhenernykh issledovaniy, 4(36), 9-16. http://vp-es.ttu.tj/files/1/source_1495603893_ii-2017-4-36.pdf

Akizhanov, K. (2024). Water-Agriculture-Energy Nexus in Central Asia through the Lens of Climate Change. CAREC Institute. https://www.carecprogram.org/uploads/ENG-Kuat-Akizhanov-CSWGM-2024.pdf

Azimov, Kh. (2007). Finansovoye upravleniye energeticheskim potentisialom Tadzhikistana [Financial management of Tajikistan's energy potential]. Irfon. https://elibrary.ru/qskmtj

Jouberton, A., Shaw, T. E., Miles, E., Kneib, M., Fugger, S., Buri, P., McCarthy, M., Kayumov, A., Navruzshoev, H., Halimov, A., Kabutov, K., Homidov, F., & Pellicciotti, F. (2025). Snowfall decrease in recent years undermines glacier health and meltwater resources in the Northwestern Pamirs. Communications Earth & Environment, 6, 691. https://doi.org/10.1038/s43247-025-02611-8

Barfiev, K. Kh., & Kholnazarov, M. B. (2022). Takmili mekhanizmi idorakunii ta'mini amniyati energetikī (dar misoli Jumhurii Tojikiston) [Improvement of the mechanism of energy security management (on the example of the Republic of Tajikistan)]. Er-Graf. - 192 p. https://elibrary.ru/QZUYXK

CAREC (2025). CAREC and Tajikistan. Central Asia Regional Economic Cooperation Program. Available at: https://carecprogram.org/?publication=carec-tajikistan-2025 (Accessed: 25 February 2026).

Geels, F. W. (2014). Regime Resistance against Low-Carbon Transitions: Introducing Politics and Power into the Multi-Level Perspective. Theory, Culture & Society, 31(5), 21–40. https://doi.org/10.1177/0263276414531627

IEA. (2022). Tajikistan 2022: Energy sector review. International Energy Agency. https://www.iea.org/reports/tajikistan-2022

IPCC, 2022: Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, M. Tignor, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem, B. Rama (eds.)]. Cambridge University Press. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA, 3056 pp., https://doi.org/10.1017/9781009325844

Karimov, Kh. S., Abid, M., Ahmed, N., Akhmedov, Kh. M., & Petrov, G. N. (2013). Rogun Hydropower Plant Project of Tajikistan: Expected benefits for neighboring countries. World Applied Sciences Journal, 26(2), 239-243. http://idosi.org/wasj/wasj26(2)13/15.pdf

Kazeeva, N., & Kozreva, M. (2023). Gidroenergetika Tadzhikistana: potentisial segodnya i vozmozhnosti zavtra [Hydropower in Tajikistan: Potential today and opportunities tomorrow]. Energeticheskaya politika. DOI: 10.46920/2409-5516_2023_4182_58

Kumar, R. (2025) Glacial Retreat and Water Security: What Are the Long-Term Implications of Glacier Melt in the Tien Shan and Pamir Mountains for Downstream Water Availability in Uzbekistan and Turkmenistan?, International Journal of Research and Scientific Innovation, 12(9), pp. 2875-2880. https://www.rsisinternational.org/journals/ijrsi/article.php?id=271

Kholnazarov, M. B., & Khushvakhtzoda, K. Kh. (2020). Tahliili samaranokii rushdi elektroenergetika va tahdidhoi dokhilii bexatariyi energetikī [Analysis of the efficiency of electric power development and internal threats to energy security]. Payomi Donishgohi Millii Tojikiston. Bakhshi ilmhoi ijtimoī-iqtisodī va jam'iyatī, 2, 49–55. https://elibrary.ru/edppmj

Khushvakhtzoda, K. Kh., & Kholnazarov, M. B. (2023). Rushdi ustuvori kompleksi sūzishvorīyu energetikī dar Jumhurii Tojikiston [Sustainable development of the fuel and energy complex in the Republic of Tajikistan]. Payomi Donishgohi Millii Tojikiston. Bakhshi ilmhoi ijtimoī-iqtisodī va jam'iyatī, 11, 5–10. https://elibrary.ru/LVDYUG

Khushvakhtzoda, K. Kh., & Kholnazarov, M. B. (2025). Tahliili vaz'i hozira va tamoyuli ta'mini amniyati energetikī dar Jumhurii Tojikiston [Analysis of the current state and trends in ensuring energy security in the Republic of Tajikistan]. Iqtisodiyoti Tojikiston, 1, 216–222. https://elibrary.ru/OQLIOE

Kuchumova, Ye. V., & Sablina, M. A. (2024). Gosudarstvennaya politika stran Tsentral'noy Azii v oblasti vozobnovlyayemykh istochnikov energii na sovremennom etape [State policy of Central Asian countries in the field of renewable energy sources at the present stage]. In Mezhdunarodnyye otnosheniya v global'nom izmerenii: Materialy Vserossiyskoy nauchno-prakticheskoy konferentsii (pp. 108-113). Saint Petersburg Polytechnic University. https://elibrary.ru/DJXZBZ

Hou, M., Cuo, L., & Xu, H. (2025). Hydrological response to twenty-first century climate change in the Amu Darya Basin, Central Asia. Journal of Hydrology: Regional Studies, 61, 102606. https://doi.org/10.1016/j.ejrh.2025.102606

Madimarova, G. M. (2025). Naqshi Nerūgohi barqi obii Rogun dar tashakkuli diplomatiyai energiyai sabzi Tojikiston [The role of the Rogun Hydroelectric Power Plant in shaping Tajikistan's green energy diplomacy]. Osiyo va Avrupo, 1(21), 65–73. https://elibrary.ru/ERFJEB

Menga, F. (2015). Building a nation through a dam: The case of Rogun in Tajikistan. Nationalities Papers, 43(3), 479-494. https://doi.org/10.1080/00905992.2014.924489

Natsional'naya strategiya adaptatsii k izmeneniya klimata Respubliki Tadzhikistan na period do 2030 goda [National Climate Change Adaptation Strategy of the Republic of Tajikistan for the Period until 2030]. (2019). Dushanbe. https://faolex.fao.org/docs/pdf/taj190980.pdf

Sharipov, U. A. (2023). Osnovnyye napravleniya obespecheniya ekonomicheskoy bezopasnosti i privlecheniya investitsiy v gidroenergetiku Respubliki Tadzhikistan [Main directions of ensuring economic security and attracting investments in hydropower of the Republic of Tajikistan]. Ekonomika Tadzhikistana, 2, 76–82. https://elibrary.ru/MBKMJG

State Environmental Program of the Republic of Tajikistan for 2023-2028. (2023). Resolution of the Government of the Republic of Tajikistan 01.03.2023, No. 53. http://www.portali-huquqi.tj/publicadliya/view_qonunhoview.php?showdetail=&asosi_id=27151

Strategy for the Development of a Green Economy in the Republic of Tajikistan for 2023–2037. (2022). Resolution of the Government of the Republic of Tajikistan. 30.09.2022, No.482. https://nbt.tj/files/monetary_policy/2025Стратегия%20развития%20«зелёной»%20 экономики%20в%20Республике%20Таджикистан.pdf

Tsikanova, L. M., Zezaev, M. R., & Bokieva, M. B. (2025). Gidroenergetika kak strategicheskiy resurs ekonomiki v obespechenii natsional'noy bezopasnosti: opyt Respubliki Tadzhikistan [Hydropower as a strategic resource of the economy in ensuring national security: The experience of the Republic of Tajikistan]. Vestnik Adygeyskogo gosudarstvennogo universiteta. Seriya: Ekonomika, 2(360), 141-151. https://elibrary.ru/RGOYPO

World Bank (2024). Tajikistan Country Climate and Development Report. World Bank Group. https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2024/11/07/tajikistan-country-climate-and-development-report

Опубликован

2026-03-27

Выпуск

Раздел

Обзорные статьи

Как цитировать

Хамидов, М. (2026). На перепутье климатических вызовов: потенциал «зеленой» энергетики как основа устойчивого развития Таджикистана. Journal of Central Asian Studies, 24(1), 82-93. https://doi.org/10.52536/3006-807X.2026-1.006