At the Crossroads of Climate Challenges: The Potential of Green Energy as the Foundation for Sustainable Development in Tajikistan

Maruf Khamidov

doi:10.52536/3006-807X.2026-1.006

Авторлар

Маъруф Хамидов Алтай мемлекеттік университеті, Ресей Федерациясы Автор https://orcid.org/0009-0008-7422-0467

DOI:

https://doi.org/10.52536/3006-807X.2026-1.006

Кілт сөздер:

Тәжікстан, климаттың өзгеруі, жасыл энергия, гидроэнергетика, мұздықтар, энергетикалық қауіпсіздік, тұрақты даму, Орталық Азия

Аңдатпа

Бұл мақала Тәжікстан алдында тұрған екіжақты сын-қатерді қарастырады: климаттық осалдықтың жоғары деңгейі және жаңартылатын энергия көздерінің елеулі әлеуеті. Мұздықтардың жедел еруі мен гидрологиялық тұрақсыздық арқылы көрініс табатын климаттың өзгеруі елдің әлеуметтік-экономикалық тұрақтылығына тікелей қауіп төндіреді. Сонымен қатар, Тәжікстанда игерілмеген гидроэнергетикалық, күн және жел ресурстарының мол қоры бар, олар тұрақты даму жолының негізіне айнала алады. Ұлттық саясат құжаттарын, ғылыми әдебиеттерді және халықаралық есептерді талдау негізінде бұл зерттеу «жасыл» энергетикаға көшу жолындағы негізгі қаржылық, технологиялық және институционалдық кедергілерді айқындайды. Зерттеу өңірлік энергетикалық интеграцияны дамыту, климатқа төзімді ауыл шаруашылығын жаңғырту және халықаралық инвестицияларды жұмылдыруды күшейту сияқты стратегиялық бағыттарды ұсынады. Мақалада жаңартылатын энергия көздеріне жүйелі көшу тек климаттық бейімделудің маңызды стратегиясы ғана емес, сонымен қатар ұзақ мерзімді энергетикалық қауіпсіздік пен экономикалық трансформация үшін бірегей мүмкіндік екені дәлелденеді. Бұл әлеуетті іске асыру үшін саясатты үйлесімді түрде жүзеге асыру, адами капиталды дамыту және халықаралық ынтымақтастықты нығайту қажет. Табысты жүзеге асқан жағдайда, Тәжікстанды тұрақты даму саласында өңірлік көшбасшы ретінде танытып, ғаламдық жылынудың әсерін азайтуға мүмкіндік береді.

Автор өмірбаяны

Маъруф Хамидов, Алтай мемлекеттік университеті, Ресей Федерациясы

Жалпы тарих және халықаралық қатынастар кафедрасының докторанты, Тарих және халықаралық қатынастар институты, Алтай мемлекеттік университеті (Барнаул, Ресей); «Сардор-2008» ЖШС аналитигі (Душанбе, Тәжікстан).

Әдебиеттер тізімі

Akhrorova, A. D., Boboev, F. D., & Saidova, Sh. N. (2016). Gidroenergeticheskiy potentisial Tadzhikistana i effektivnost' yego ispol'zovaniya [Hydropower potential of Tajikistan and efficiency of its use]. Vestnik Tadzhikskogo tekhnicheskogo universiteta. Seriya inzhenernykh issledovaniy, 4(36), 9-16. http://vp-es.ttu.tj/files/1/source_1495603893_ii-2017-4-36.pdf

Akizhanov, K. (2024). Water-Agriculture-Energy Nexus in Central Asia through the Lens of Climate Change. CAREC Institute. https://www.carecprogram.org/uploads/ENG-Kuat-Akizhanov-CSWGM-2024.pdf

Azimov, Kh. (2007). Finansovoye upravleniye energeticheskim potentisialom Tadzhikistana [Financial management of Tajikistan's energy potential]. Irfon. https://elibrary.ru/qskmtj

Jouberton, A., Shaw, T. E., Miles, E., Kneib, M., Fugger, S., Buri, P., McCarthy, M., Kayumov, A., Navruzshoev, H., Halimov, A., Kabutov, K., Homidov, F., & Pellicciotti, F. (2025). Snowfall decrease in recent years undermines glacier health and meltwater resources in the Northwestern Pamirs. Communications Earth & Environment, 6, 691. https://doi.org/10.1038/s43247-025-02611-8

Barfiev, K. Kh., & Kholnazarov, M. B. (2022). Takmili mekhanizmi idorakunii ta'mini amniyati energetikī (dar misoli Jumhurii Tojikiston) [Improvement of the mechanism of energy security management (on the example of the Republic of Tajikistan)]. Er-Graf. - 192 p. https://elibrary.ru/QZUYXK

CAREC (2025). CAREC and Tajikistan. Central Asia Regional Economic Cooperation Program. Available at: https://carecprogram.org/?publication=carec-tajikistan-2025 (Accessed: 25 February 2026).

Geels, F. W. (2014). Regime Resistance against Low-Carbon Transitions: Introducing Politics and Power into the Multi-Level Perspective. Theory, Culture & Society, 31(5), 21–40. https://doi.org/10.1177/0263276414531627

IEA. (2022). Tajikistan 2022: Energy sector review. International Energy Agency. https://www.iea.org/reports/tajikistan-2022

IPCC, 2022: Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability. Contribution of Working Group II to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change [H.-O. Pörtner, D.C. Roberts, M. Tignor, E.S. Poloczanska, K. Mintenbeck, A. Alegría, M. Craig, S. Langsdorf, S. Löschke, V. Möller, A. Okem, B. Rama (eds.)]. Cambridge University Press. Cambridge University Press, Cambridge, UK and New York, NY, USA, 3056 pp., https://doi.org/10.1017/9781009325844

Karimov, Kh. S., Abid, M., Ahmed, N., Akhmedov, Kh. M., & Petrov, G. N. (2013). Rogun Hydropower Plant Project of Tajikistan: Expected benefits for neighboring countries. World Applied Sciences Journal, 26(2), 239-243. http://idosi.org/wasj/wasj26(2)13/15.pdf

Kazeeva, N., & Kozreva, M. (2023). Gidroenergetika Tadzhikistana: potentisial segodnya i vozmozhnosti zavtra [Hydropower in Tajikistan: Potential today and opportunities tomorrow]. Energeticheskaya politika. DOI: 10.46920/2409-5516_2023_4182_58

Kumar, R. (2025) Glacial Retreat and Water Security: What Are the Long-Term Implications of Glacier Melt in the Tien Shan and Pamir Mountains for Downstream Water Availability in Uzbekistan and Turkmenistan?, International Journal of Research and Scientific Innovation, 12(9), pp. 2875-2880. https://www.rsisinternational.org/journals/ijrsi/article.php?id=271

Kholnazarov, M. B., & Khushvakhtzoda, K. Kh. (2020). Tahliili samaranokii rushdi elektroenergetika va tahdidhoi dokhilii bexatariyi energetikī [Analysis of the efficiency of electric power development and internal threats to energy security]. Payomi Donishgohi Millii Tojikiston. Bakhshi ilmhoi ijtimoī-iqtisodī va jam'iyatī, 2, 49–55. https://elibrary.ru/edppmj

Khushvakhtzoda, K. Kh., & Kholnazarov, M. B. (2023). Rushdi ustuvori kompleksi sūzishvorīyu energetikī dar Jumhurii Tojikiston [Sustainable development of the fuel and energy complex in the Republic of Tajikistan]. Payomi Donishgohi Millii Tojikiston. Bakhshi ilmhoi ijtimoī-iqtisodī va jam'iyatī, 11, 5–10. https://elibrary.ru/LVDYUG

Khushvakhtzoda, K. Kh., & Kholnazarov, M. B. (2025). Tahliili vaz'i hozira va tamoyuli ta'mini amniyati energetikī dar Jumhurii Tojikiston [Analysis of the current state and trends in ensuring energy security in the Republic of Tajikistan]. Iqtisodiyoti Tojikiston, 1, 216–222. https://elibrary.ru/OQLIOE

Kuchumova, Ye. V., & Sablina, M. A. (2024). Gosudarstvennaya politika stran Tsentral'noy Azii v oblasti vozobnovlyayemykh istochnikov energii na sovremennom etape [State policy of Central Asian countries in the field of renewable energy sources at the present stage]. In Mezhdunarodnyye otnosheniya v global'nom izmerenii: Materialy Vserossiyskoy nauchno-prakticheskoy konferentsii (pp. 108-113). Saint Petersburg Polytechnic University. https://elibrary.ru/DJXZBZ

Hou, M., Cuo, L., & Xu, H. (2025). Hydrological response to twenty-first century climate change in the Amu Darya Basin, Central Asia. Journal of Hydrology: Regional Studies, 61, 102606. https://doi.org/10.1016/j.ejrh.2025.102606

Madimarova, G. M. (2025). Naqshi Nerūgohi barqi obii Rogun dar tashakkuli diplomatiyai energiyai sabzi Tojikiston [The role of the Rogun Hydroelectric Power Plant in shaping Tajikistan's green energy diplomacy]. Osiyo va Avrupo, 1(21), 65–73. https://elibrary.ru/ERFJEB

Menga, F. (2015). Building a nation through a dam: The case of Rogun in Tajikistan. Nationalities Papers, 43(3), 479-494. https://doi.org/10.1080/00905992.2014.924489

Natsional'naya strategiya adaptatsii k izmeneniya klimata Respubliki Tadzhikistan na period do 2030 goda [National Climate Change Adaptation Strategy of the Republic of Tajikistan for the Period until 2030]. (2019). Dushanbe. https://faolex.fao.org/docs/pdf/taj190980.pdf

Sharipov, U. A. (2023). Osnovnyye napravleniya obespecheniya ekonomicheskoy bezopasnosti i privlecheniya investitsiy v gidroenergetiku Respubliki Tadzhikistan [Main directions of ensuring economic security and attracting investments in hydropower of the Republic of Tajikistan]. Ekonomika Tadzhikistana, 2, 76–82. https://elibrary.ru/MBKMJG

State Environmental Program of the Republic of Tajikistan for 2023-2028. (2023). Resolution of the Government of the Republic of Tajikistan 01.03.2023, No. 53. http://www.portali-huquqi.tj/publicadliya/view_qonunhoview.php?showdetail=&asosi_id=27151

Strategy for the Development of a Green Economy in the Republic of Tajikistan for 2023–2037. (2022). Resolution of the Government of the Republic of Tajikistan. 30.09.2022, No.482. https://nbt.tj/files/monetary_policy/2025Стратегия%20развития%20«зелёной»%20 экономики%20в%20Республике%20Таджикистан.pdf

Tsikanova, L. M., Zezaev, M. R., & Bokieva, M. B. (2025). Gidroenergetika kak strategicheskiy resurs ekonomiki v obespechenii natsional'noy bezopasnosti: opyt Respubliki Tadzhikistan [Hydropower as a strategic resource of the economy in ensuring national security: The experience of the Republic of Tajikistan]. Vestnik Adygeyskogo gosudarstvennogo universiteta. Seriya: Ekonomika, 2(360), 141-151. https://elibrary.ru/RGOYPO

World Bank (2024). Tajikistan Country Climate and Development Report. World Bank Group. https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2024/11/07/tajikistan-country-climate-and-development-report